Nghệ thuật đờn ca tài tử trong đời sống tinh thần của người dân Cà Mau

31

Nghệ thuật đờn ca tài tử có lịch sử hình thành muộn so với nghệ thuật Tuồng (Bội), Chèo, Quan họ hay Ca trù… nhưng đều đáng quan tâm là loại hình nghệ thuật này đã chứa đựng đầy đủ, đậm đặc các giá trị văn hóa Việt với những đặc trưng đa dạng riêng. Nghệ thuật đờn ca tài tử vừa mang tính chuyên nghiệp vừa có chất dân dã, tài tử. Những đặc điểm đó thể hiện đậm nét từ hình thức tổ chức, sinh hoạt đến ngôn ngữ nghệ thuật, từ không gian văn hóa tính tấu đến bài bản, từ tập tục thói quen, ngón đờn, giọng ca đến sự giao tiếp, ứng xử, từ sự giao hòa tâm hồn đến nỗi niềm vui buồn, tri âm, tri kỷ của những người tham gia hòa đờn, hòa ca.

 

Ở Nam bộ nhất là khu vực miền Tây, đâu đâu cũng nghe được tiếng đàn, tiếng ca tài tử. Trên chiếc ghe bầu xuôi ngược buôn bán hoặc buổi tối rãnh việc, trên chiếc chiếu trải trước sân nhà. Đôi lúc trong đám tiệc, ma chay, cưới hỏi… của người hàng xóm, vài người biết đàn ngồi trên bộ ván ngựa, ở phòng khách chơi vài bản Bắc, bài Nam… đã làm cho nghệ thuật này hết sức chuyên nghiệp. Hiện nay dù những chương trình giải trí trên hệ thống truyền thông đại chúng, trò chơi điện tử, karaoke… đã chiếm lĩnh hầu hết mục giải trí cho người dân, nhưng đâu đó từ làng quê, thành thị đến những đảo xa ở Nam bộ, những nghệ sĩ tài tử vẫn ngồi với nhau để hòa đàn, hòa ca… Họ vẫn nắn nót tiếng đàn, uốn giọng từng ca từ để cùng nhau tri âm, tri kỷ…

 

 

Đờn ca tài tử thể hiện tính cách phóng khoáng và nếp sống sông nước miệt vườn của con người Nam bộ, vì thế đã đi sâu vào trong tiềm thức của mỗi người dân, là món ăn tinh thần không thể thiếu trong những ngày hội, dịp vui của đồng bào. Do đó, đờn ca tài tử có sức lan tỏa mạnh mẽ không chỉ gói gọn trong một địa bàn, địa phương hay một vài tỉnh, thành phố mà có mặt hầu hết các tỉnh, thành khu vực phía Nam. Đi đâu chúng ta cũng nghe đờn ca tài tử, đi đâu chúng ta cũng thấy những hoạt động sôi nổi của các câu lạc bộ, đội, nhóm đờn ca tài tử. Sức sống mãnh liệt, tầm ảnh hưởng văn hóa rộng, giá trị nghệ thuật độc đáo, không nhằm lẫn với bất cứ loại hình nghệ thuật nào khác chính là lý do thuyết phục nhất để lựa chọn Đờn ca tài tử là một trong những di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của miền Nam nói riêng và Việt Nam nói chung.

 

Hiện nay nhiều tỉnh, thành như: Cần Thơ, Vĩnh Long, Bến Tre, Tiền Giang… đã khai thác loại hình nghệ thuật đờn ca tài tử là một sản phẩm du lịch độc đáo, nhằm phục vụ nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của du khách trong và ngoài nước. Việc kết hợp du lịch sinh thái, nhà vườn, nghe đờn ca tài tử đã tạo nên một giá trị riêng.

 

Đời sống tinh thần của người dân Cà Mau cũng vô cùng phong phú và đa dạng, có lối sống phóng khoáng, một phong thái ung dung đậm chất nghệ, phảng phất đâu đó trên con người Cà Mau vẫn là tố chất hào hoa pha lẫn sự năng động, nhanh nhạy và với hệ thống các thiết chế văn hóa như: đình, chùa, miếu, các lễ hội, phong tục truyền thống và không ít những loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc. Trong đó nổi bật phải kể đến loại hình Đờn ca tài tử, một sắc thái đặc trưng trong mạch văn hóa Nam bộ nói chung.

 

Phải có mặt tại một buổi sinh hoạt đờn ca tài tử mới thấy được sức sống mãnh liệt của nó được thể hiện như thế nào. Già, trẻ, gái, trai, lao động, trí thức… tất cả đều xoay quanh tiếng đàn, tiếng hát, niềm đam mê nghệ thuật đã xóa bỏ ranh giới xã hội, đem và gắn kết với thành viên lại với nhau. Đây cũng là dịp để mọi người có thể rèn dũa, chỉ bảo cho nhau những hiểu biết của mình, tự trau dồi những kỹ năng nghệ thuật. Chuyện đàn sai nốt, hát trật nhịp chưa bao giờ trở thành vấn đề quan trọng. Cái cốt là hát cho thỏa lòng đam mê, hát để quên đi nỗi vất vả của cuộc sống, có nhiều người đến chỉ để được nghe hát và được hát, tiếng mùi mẫn của tuổi già, hứng khởi của tuổi trẻ, có lúc trong sáng hồn nhiên vui vẻ cũng có lúc ai oán, nỉ non nghe não lòng. Tham gia một buổi sinh hoạt Đờn ca tài tử mới có thể nếm trải hết những cung bậc của cảm xúc, có lẽ cái chất tài tử của loại âm nhạc này khác với các loại hình khác là ở chỗ đó.

 

Với hình thức câu lạc bộ, các thành viên tham gia phải tuân thủ nhiều quy định và có tinh thần tự giác cao hơn. Tất nhiên cốt lõi của mọi hình thức tổ chức Đờn ca tài tử vẫn dựa trên sự đam mê môn nghệ thuật này là trên hết. Người có tài năng, uy tín và tầm hiểu biết sâu về Đờn ca tài tử thường được lựa chọn giữ chức vụ phụ trách câu lạc bộ. Tuy chẳng được quyền lợi gì to tát lại phải gánh trách nhiệm nặng nề, song đó thực sự là một niềm hãnh diện lớn, một sự thừa nhận và tin tưởng của cả cộng đồng.

 

Đờn ca tài tử là tinh hoa của nghệ thuật dân tộc, gắn bó với đời sống của người dân Nam bộ, từ những ngày đầu mở đất, là hơi thở, là tiếng lòng, là sức sống mãnh liệt của những con người trọng nghĩa khinh tài, đậm tính nhân văn của vùng sông nước giàu hoa trái và trí dũng miền Nam, nó là một viên ngọc cần được bảo tồn và phát huy, nhằm góp phần tăng thêm sức mạnh văn hóa truyền thống của vùng Nam bộ nói riêng, văn hóa dân tộc Việt Nam nói chung.

 

Theo: Thanh Tuyền, Trọng Hiếu

bình luận